มีใครเคยสวสัยไหมคะเวลาที่ดูอนิเมะหรือภาพยนตร์ว่าทำไมเมื่อถึวฤดูร้อนทีไรในเรื่องต้องมีเสียงของจั๊กจั่นเสมอ วันนี้เราจะพามารู้จะกับคำว่า 季語 (kigo) กันค่ะ 

 季語 (kigo) คือ คำแสดงฤดูกาล ซึ่งเป็นคำหรือวลีที่ใช้ในวรรณคดีญี่ปุ่น ถือเป็นหนึ่งในกลวิธีการประพันธ์ที่อยู่ในกลอน 俳諧 (haikai) หรือที่รู้จักกันในชื่อ 俳句 (haiku) นั่นเองค่ะ 
ซึ่งกลอน 俳諧 (haikai) นั้น เป็นกลอนที่พัฒนามาจาก 俳諧の煉歌 (haikai no renga) ก่อนที่จะเปลี่ยนชื่อเป็น  俳句 (haiku) ในสมัยเมจิ โดย 正岡子規 (masaoka shiki) 

หากพูดถึงความงามของ  俳句 (haiku) คงต้องนึกถึง 季語 (kigo) เนื่องจากเป็นหัวใจสำคัญของกวีนิพนธ์พื่อใช้กำหนดฉากและบรรยากาศในบทกวี สะท้อนให้เห็นความงามแบบ わびさび (wabisabi) ซึ่งเป็นความงามจากความสงบนิ่งของธรรมชาติ ถือเป็นอีกหนึ่งในเสน่ห์ที่ทำให้บทกลอนนั้นแสดงภาพความงามของธรรมชาติได้เหมือนจริงรวมถึงถ่ายทอดอารมณ์ของผู้แต่งออกมา

ตัวอย่าง 季語 (kigo) คำแสดงฤดูกาล ของแต่ละฤดู 

春 (haru) ฤดูใบไม้ผลิ = 朧月夜 (oboroduki) พระจันทร์สลัว 貝 (kai) หอย 梅 (ume) ดอกบ๊วย 蛙 (kaeru) กบ

秋 (aki) ฤดูใบไม้ร่วง = 名月 (meigetsu) หรือ 満月 (mangetsu) พระจันทร์เต็มดวง 紅葉 (kouyou)ใบไม้เปลี่ยนสี

夏 (natsu) ฤดูร้อน = 蝉 (semi) จั๊กจั่น 海 (umi) ทะเล

冬 (fuyu) ฤดูหนาว = 雪 (yuki) หิมะ 椿 (tsubaki) ดอกสึบากิ

ตัวอย่างบทกลอนที่สะท้อนความงามแบบ わびさび (wabisabi) และมีการใช้ 季語 (kigo) ในบทกลอน ของ 松尾芭蕉 (matsuobashou) หนึ่งในนักกวีไฮกุที่มีชื่อเสียงที่สุดของญี่ปุ่น และถือเป็นผู้ที่ทำให้ 俳句  (haiku) กลายเป็นศิลปะชั้นสูง 

古池や・蛙飛びこむ・水の音 (furuikeya・kawazu tobikomu・mizu no oto) ในบ่อน้ำเก่า กบตัวหนึ่งกระโดดลงไป เสียงน้ำกระเพื่อมดัง 

ซึ่งในบทกลอนที่ยกตัวอย่างมานี้มีคำว่า 蛙 (kawazu・kaeru) กบ เป็นคำที่แสดงถึง 季語 (kigo) เนื่องจาก กบ เป็นสัตว์ที่แสดงถึงการเข้าสู่ฤดูใบไม้ผลิ นั่นเองค่ะ